बेइजिङ । भारत र चीनले लामो समयदेखि विवादित रहेको हिमालयी सीमा समस्याको समाधान खोज्न संवादलाई निरन्तरता दिने सहमति गरेका छन्। मंगलबार बेइजिङमा भएको उच्चस्तरीय वार्तामा दुवै देशले सीमा विवादलाई न्यायपूर्ण, व्यावहारिक र दुवै पक्षलाई स्वीकार्य हुने ढंगबाट समाधान गर्ने प्रयास जारी राख्ने बताएका हुन्।
वार्तामा चीनका विदेशमन्त्री वाङ यी र भारतका राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार अजित डोभाल सहभागी थिए। दुवै अधिकारीबीच सीमा मामिला र दुई देशबीचको समग्र सम्बन्धबारे विस्तृत छलफल भएको चिनियाँ विदेश मन्त्रालयले जनाएको छ। वार्तालाई चीनले मैत्रीपूर्ण, गहन र स्पष्ट विचार आदानप्रदानका रूपमा वर्णन गरेको छ।
भारत र चीनबीचको हिमालयी सीमा करिब ३ हजार ८ सय किलोमिटर लामो छ। यसको ठूलो हिस्सा अझै स्पष्ट रूपमा सीमांकन हुन सकेको छैन। यही विषयलाई लिएर दुई देशबीच दशकौँदेखि विवाद रहँदै आएको छ। सीमा विवादका कारण समय–समयमा सैन्य तनावसमेत उत्पन्न हुँदै आएको छ।
सन् २०२० मा भएको घातक सीमा झडप पछि भारत र चीनबीच सम्बन्धमा ठूलो तनाव आएको थियो। त्यसपछि सीमाक्षेत्रमा करिब चार वर्षसम्म सैन्य गतिरोध कायम रह्यो। सन् २०२४ को अक्टोबरमा दुवै देशबीच सैनिकहरूलाई पछि हटाउने सहमति भएपछि सम्बन्ध सुधारतर्फ केही प्रगति देखिएको हो।
हालको वार्तामा सीमा क्षेत्रमा शान्ति र स्थिरता कायम राख्दै सीमांकनको काम अघि बढाउने विषयमा पनि छलफल भएको भारतीय पक्षले जनाएको छ। भारतका अनुसार सीमा क्षेत्रमा शान्ति कायम हुनु दुई देशबीचको सम्बन्धलाई थप सामान्य बनाउने आधारसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ।
चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यीले भारत–चीन सम्बन्ध अब दुई देशबीचको विषयमा मात्र सीमित नरहेको बताएका छन्। विश्वका दुई ठूला देशबीचको सम्बन्धले क्षेत्रीय तथा विश्वव्यापी रणनीतिक महत्त्व राख्ने भएकाले आपसी संवाद बढाउँदै मतभेद कम गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिएका छन्।
सीमा विवाद समाधानका लागि तत्काल कुनै अन्तिम सम्झौता भने भएको छैन। दुवै पक्षले वार्ता र संवादको प्रक्रियालाई निरन्तरता दिने निर्णय गरेका छन्। आगामी चरणको सीमा वार्ता सन् २०२७ मा भारतमा हुने सहमति भएको छ।
भारत र चीनबीच सम्बन्ध सुधारको प्रयास आगामी महिनामा अझ महत्त्वपूर्ण बन्न सक्ने देखिएको छ। चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ सेप्टेम्बरमा नयाँ दिल्लीमा हुने ब्रिक्स शिखर सम्मेलनमा सहभागी हुने सम्भावनासमेत रहेको अन्तर्राष्ट्रिय रिपोर्टहरूले जनाएका छन्। यस्तो भेट भएमा सीमा विवादसहित व्यापार, क्षेत्रीय सुरक्षा र दुई देशबीचको सम्बन्धबारे उच्चस्तरीय छलफलको अवसर बन्न सक्छ।
भारत र चीनबीचको सम्बन्धमा सुधार आउँदा दक्षिण एसियाको क्षेत्रीय स्थिरता, व्यापार र कनेक्टिभिटीमा समेत प्रभाव पर्न सक्छ। नेपाल दुवै देशसँग सीमा जोडिएको मुलुक भएकाले दुई ठूला छिमेकीबीचको सम्बन्धमा आउने सकारात्मक वा नकारात्मक परिवर्तनलाई काठमाडौंले नजिकबाट नियाल्ने गरेको छ।
हालको सहमतिले तत्काल सीमा विवाद समाधान नगरे पनि सैन्य तनावभन्दा संवाद र कूटनीतिक प्रक्रियालाई प्राथमिकता दिने संकेत दिएको छ। अबको चुनौती भनेको वार्तालाई निरन्तरता दिँदै वास्तविक सीमांकन र दीर्घकालीन सीमा व्यवस्थापनतर्फ ठोस प्रगति गर्नु हुनेछ।
